अमेरिकी उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्सले इरानमाथिको सैन्य कारबाहीको मुख्य उद्देश्य परमाणु हतियार विकास रोक्नु मात्र रहेको दाबी गरेका छन्।

उनले इरानमा कसले शासन गर्छ भन्ने विषय त्यहाँका जनताको निर्णय भएको बताउँदै अमेरिकाको चासो भनेको उसको परमाणु कार्यक्रमलाई निस्तेज पार्नु रहेको स्पष्ट पारे।

अमेरिकाले इरानलाई कुनै पनि हालतमा परमाणु हतियार बनाउन नदिने अडान भान्सले पुनः दोहोर्‍याएका छन्। अमेरिका र इरानबीचको सम्बन्ध चरम तनावपूर्ण रहेका बेला भान्सको यो अभिव्यक्तिले अमेरिकाको रणनीतिक प्राथमिकता सुरक्षा र निरोधमै केन्द्रित रहेको संकेत गरेको छ।

उपराष्ट्रपति भान्सका अनुसार, राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सैन्य आक्रमणको आदेश दिनुको मुख्य उद्देश्य इरानले कहिल्यै पनि परमाणु हतियार प्राप्त गर्न नसकोस् भन्ने सुनिश्चित गर्नु थियो। भान्सले भने, “ट्रम्प केवल आफ्नो दोस्रो कार्यकालका सुरुवाती तीन–चार वर्षसम्म अमेरिका सुरक्षित रहोस् भन्नेमा मात्र सीमित हुन चाहँदैनथे।”

उनले गत जुन महिनामा गरिएको अमेरिकी सैन्य कारबाहीतर्फ संकेत गर्दै ती कारबाहीले इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई “पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारेको” दाबीसमेत गरे। भान्सका अनुसार राष्ट्रपति ट्रम्पको लक्ष्य इरानी शासनको “सोचाइमै आधारभूत परिवर्तन” ल्याउनु थियो।

इरान परमाणु हतियारको नजिक पुग्न लागेको अवस्था देखिएपछि राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि ट्रम्पले कठोर निर्णय लिएको उनको दाबी छ।

उपराष्ट्रपतिले मध्यपूर्वमा अमेरिका अर्को दीर्घकालीन युद्धमा फस्ने चिन्ता भइरहेका बेला इराक र अफगानिस्तानको जस्तो गल्ती नदोहोर्‍याउने पक्षमा आफूहरू रहेको बताए।

शनिबार अमेरिका र इजरायलले संयुक्त रूपमा इरानमा हमला गरेपछि सर्वोच्च नेता खामेनीसहितका उच्च अधिकारीहरू मारिएको चर्चा छ। यसको बदलामा इरानले मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैन्य आधार (बेस) हरूमा हमला तीव्र पारेको छ। इरानी हमलामा परी हालसम्म तीन जना अमेरिकी सैनिकको ज्यान गइसकेको छ।

अमेरिकाले मध्यपूर्वमा रहेका आफ्ना नागरिकहरूलाई तुरुन्तै देश छोड्न चेतावनी दिएको छ। अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले मध्यपूर्वका विभिन्न देशहरूमा रहेका आफ्ना नागरिकलाई “गम्भीर सुरक्षा जोखिम” का कारण ती देशहरू तत्काल छाड्न आग्रह गरेको हो।

बढ्दो क्षेत्रीय तनावका बीच अमेरिकाले आफ्ना नागरिकका लागि यस्तो ‘ट्राभल एड्भाइजरी’ जारी गरेको छ। विदेश मन्त्रालयले विशेष सतर्कता अपनाउन आग्रह गर्दै त्यहाँस्थित दूतावासहरूलाई समेत सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाउन निर्देशन दिएको छ।

स्रोतहरूका अनुसार साउदी अरेबियाको राजधानी रियादस्थित अमेरिकी दूतावासमा दुईवटा शंकास्पद इरानी ड्रोनले आक्रमण गरेका छन्। प्रारम्भिक विवरणअनुसार उक्त घटनामा कुनै मानवीय क्षति भने भएको छैन।

त्यसैगरी, इजरायली सेनाले लेबनानको राजधानी बेरुतमा हिज्बुल्लाहका कमान्ड सेन्टर र हतियार भण्डारण स्थलहरूलाई लक्षित गरी आक्रमण गरिरहेको जनाएको छ। हिज्बुल्लाहले इजरायलको एक सैन्य आधारमा मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरेपछि इजरायलले यो जवाफी कारबाही गरेको हो। उक्त आक्रमणलाई हिज्बुल्लाहले इरानका सर्वोच्च नेताको हत्याको “बदला” का रूपमा वर्णन गरेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आक्रमणको “ठूलो लहर अझै आउन बाँकी रहेको” बताएका छन्। यसले क्षेत्रीय तनाव थप चर्कने संकेत गरेको छ। मध्यपूर्व क्षेत्रमा बढ्दो सैन्य गतिविधि र प्रतिशोधात्मक कारबाहीका कारण अवस्था थप अस्थिर बन्दै गएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले भने सबै पक्षलाई संयमता अपनाउन र कूटनीतिक समाधान खोज्न आग्रह गरिरहेका छन्।

अमेरिकाको अष्टिन सहरमा भएको गोलीकाण्ड आतंकवादी घटना हुनसक्ने भन्दै संघीय अनुसन्धान ब्युरो (एफबीआई) ले अनुसन्धान तीव्र बनाएको छ। एफबीआईले यस घटनामा आतंकवादसँग सम्बन्धित सम्भावित कोणबारे सूक्ष्म अध्ययन गरिरहेको जनाएको छ।

शंकास्पद व्यक्तिको गाडी र घरबाट केही यस्ता सामग्री फेला परेका छन्, जसले “आतंकवादसँग सम्भावित सम्बन्ध” रहेको संकेत गर्ने अधिकारीहरूको भनाइ छ। प्रहरीले मारिएका शंकास्पद हमलाकारीको पहिचान सेनेगलमा जन्मिएका अमेरिकी नागरिक एनडियागा डियाग्नेका रूपमा पुष्टि गरेको छ।

आइतबार बिहान एक ‘बार’ बाहिर भएको गोलीकाण्डमा दुई जना युवाको ज्यान गएको थियो। प्रहरीका अनुसार १९ वर्षीय राइडर ह्यारिङ्टन र २१ वर्षीया सविथा शनको घटनास्थलमै मृत्यु भएको हो। घटनामा एक दर्जनभन्दा बढी व्यक्ति घाइते भएका छन्, जसमध्ये दुई जनाको अवस्था अझै गम्भीर छ।

यो घटना विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरूमाझ लोकप्रिय बुफोर्डस् बार बाहिर बिहान करिब २ बजे भएको थियो।

प्रारम्भिक अनुसन्धानअनुसार, एसयूभी गाडीमा आएका बन्दुकधारीले गाडी रोकेर अचानक भीडतर्फ गोली चलाएका थिए। त्यसपछि उनी गाडीबाट निस्केर राइफल बोक्दै पुनः बारतर्फ अघि बढेका थिए। घटनास्थल नजिकै गस्तीमा रहेका प्रहरी अधिकारीहरूले उनलाई नियन्त्रणमा लिन खोज्दा जवाफी कारबाहीमा उनी मारिएका थिए।

अधिकारीहरूका अनुसार प्रहरी घटना भएको ५७ सेकेन्डभित्रै घटनास्थल पुगेका थिए, जसका कारण थप मानवीय क्षति हुनबाट जोगिएको विश्वास गरिएको छ।

टेक्सासको राजधानी अष्टिनमा अवस्थित ‘युनिभर्सिटी अफ टेक्सास’ का करिब ५५ हजार विद्यार्थीहरू प्रायः सोही क्षेत्रमा जाने गर्दछन्।

घरको आर्थिक अवस्था सुधार्न ४ वर्षअघि संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई)को दुबई पुगेका थिए दिवस श्रेष्ठ । भीमसेन थापा गाउँपालिका–७ बोर्लाङ ठाँटीका २९ वर्षीय दिवस चामबहादुर र पवित्राको एकमात्र छोरा हुन् । दिवस गत वर्षको दशैँमा घर आएका थिए ।

गाउँकै सरस्वती माध्यमिक विद्यालयबाट एसइई उत्तीर्ण गरेका श्रेष्ठले काठमाडौँबाट ‘ओभरसियर’को अध्ययन पूरा गरेका थिए । देशमै रोजगारी नपाएपछि विदेशीएका उनले आगामी दशैँमा भने घर फर्केर विवाह गर्ने योजना सुनाएका थिए । श्रेष्ठ दम्पतीको पनि बुहारी भित्र्याउने सपना थियो । तर, त्यो सपना सदाका लागि अधुरो मात्रै भएन छोरानै गुमाएपछि अहिले निशब्द छन् उनीहरु ।

अघिल्लो दिन अर्थात् शनिबार साँझसम्म ‘भिडियो कल’ मा कुराकानी गरेको छोरा भोलिपल्टै सदाका लागि अस्ताउँलान् भन्ने बुबाआमालाई थाहा हुने कुरै भएन । तर आइतबार संयुक्त अरब इमिरेट्समा इरानको ड्रोन आक्रमणमा परी श्रेष्ठको निधन भयो ।

मृतक दिवसका काका प्रदीप श्रेष्ठका अनुसार दिवस मिडल इस्ट कम्पनीमार्फत सेक्युरिटी गार्डका रुपमा दुबई पुगेका थिए । “अस्तिको दिन बेलुकीमात्र घरपरिवारसँग भिडियोमा कुराकानी भएको रहेछ । त्यहाँको अवस्था सामान्य भए पनि आकाशमा मिसाइल पड्किरहेको छ भनेर बुबालाई भनेको थियो रे”, काका प्रदीपले भने, “त्यसपछि फोन सम्पर्क नभएको रहेछ । उसका साथीभाइसँग बुझ्दा भागदौड भएर मोबाइल हराएको र खुट्टामा चोट लागेको भन्ने खबर पाएका रहेछन् ।”

युएईस्थित नेपाली दूतावासबाट आज मात्रै छोराको मृत्यु भएको खबर औपचारिक रुपमा उनीहरुले प्राप्त गरे । दिवसको मृत्युको खबरले अहिले ठाँटी गाउँ शोकमा डुबेको छ । प्रदीप भन्छन्, “गाउँको युवा, सबैसँग मिल्ने, अत्यन्त इमान्दार, मिजासिलो थियो । उसको आमाबुबाको कोखै रित्तियो ।”

हाल गाउँमा बुबा चामबहादुर र दिवसका हजुरआमा छन् । आमा पवित्रा भने छोरी भेट्न काठमाडौँ गएको बोर्लाङका वडाध्यक्ष नारायण श्रेष्ठले बताए । “घरमा बेहाल छ । आमा र दिदी पनि यतै आउने कि बाबुको शव लिएर आउने भन्ने सल्लाह हुँदैछ । उताबाट शव कहिले आउँछ त्यसको पनि ठेगान छैन”, उनले भने ।

अबुधाबीस्थित नेपाली राजदूतावासले सोमबार एक सूचना जारी गर्दै अबुधाबीस्थित जायद अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थलमा ड्रोन निष्क्रिय पार्ने क्रममा भएको घटनामा गोरखाका २९ वर्षीय दिवस श्रेष्ठको मृत्यु भएको पुष्टि गरिसकेको छ । उनको मृत्युबारे युएईको परराष्ट्र मन्त्रालयबाट आधिकारिक जानकारी प्राप्त भएको राजदूतावासले जनाएको छ ।

आसन्न प्रतिधिसिभा सदस्य निर्वाचनअन्तर्गत राजनीतिक दल र उम्मेदवारको प्रचारप्रसारको अवधि आज मध्यरातदेखि सकिँदैछ । निर्वाचन आयोगले दल तथा उम्मेदवारलाई यही फागुन ४ गतेदेखि आजराति १२ बजेसम्म प्रचारप्रसारको समय प्रदान गरेको छ ।

मतदान हुनु ४८ घण्टाअघिबाट मतदान सम्पन्न नभएसम्म कायम हुने मौन अवधिमा प्रचारप्रसार, भाषण, भेला, छलफल, समीक्षालगायत निर्वाचनलाई प्रभाव पार्ने गरी कुनै पनि गतिविधि गर्न पाइने छैन । मौन अवधिमा मत माग्न, पोष्ट गर्न, निर्वाचनलाई प्रभाव पार्ने गरी हिँडडुललगायतका क्रियाकलाप गर्न नपाइने आयोगले जनाएको छ ।

मौन अवधिमा निर्वाचनलाई प्रभाव पार्ने हिसाबले आर्थिक कारोबार गरिएको भेटिएमा उम्मेदवारी खारेजी मात्रै नभई छ वर्षसम्म कुनै पनि निर्वाचन प्रक्रियामा भाग लिन नपाउने कार्यवाहक प्रमुख निर्वाचन आयुक्त रामप्रसाद भण्डारीले जानकारी दिए ।

निर्वाचनलाई प्रभाव पार्ने गतिविधिमाथि शून्य सहनशीलताको नीति अवलम्बन गरिने आयोगले स्पष्ट पारेको छ ।

मौन अवधिले स्वच्छ र स्वतन्त्र वातावरणमा विवकेपूर्ण ढङ्गले मतदान गर्न मतदातालाई अवसर सिर्जना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । निर्वाचन व्यवस्थापन गर्ने निकायलाई सबै किसिमको बन्दोबस्त गरेर शान्ति, सुरक्षा र सुव्यवस्थासहित भयसहित वातावरणमा निर्वाचन गर्न मौन अवधि महत्वपूर्ण रहन्छ ।

निर्वाचन प्रचारप्रसार अभियान क्रममा मतदातालाई विभिन्न किसिमका तनाव, दबाब र आश्वासन निरन्तर प्राप्त भइरहने अवस्थामा सबैको कुरालाई मन्थन गरेर उपयुक्त व्यक्तिलाई मतदान गर्नका निम्ति ‘फ्रेस’ भएर जानसक्ने अवस्था सिर्जना गर्न मौन अवधिको परिकल्पना गरिएको हो ।

आ–आफ्नो दृष्टिकोण, योजना र कार्यक्रम लिएर मतदातासम्म पुगेका उम्मेदवार र राजनीतिक दललाई आफ्नो प्रचारप्रसारको ठण्डा दिमागले समीक्षा गरेर आनन्दले मतदान गर्न जाने र मतपरिणाम कुर्ने समयका रूपमा लिइने गरिएको छ ।

मौन अवधिको समय निर्वाचन व्यवस्थापकीय हिसाबले पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण हुनेछ । मौन अवधिले निर्वाचन गराउने जनशक्ति र सुरक्षा फौजलाई सबैखाले कामबाट मुक्त गरेर शान्तपूर्ण वातावरणमा निर्वाचनको व्यवस्थापन गर्ने अवसर प्रदान गर्छ । यस अवधिमा मतदान केन्द्र बनाउने, मतदाता लाइनको व्यवस्थापन गर्ने, शान्तिसुरक्षाको अवस्था मूल्याङ्कन गर्ने गरिन्छ । विश्वका कतिपय मुलुकमा २४ देखि ७२ घण्टासम्म मौन अवधि तोक्न चलन छ ।

भयरहित वातावरणमा प्रभावकारी ढङ्गले निर्वाचन सम्पन्न गर्ने र मतदातालाई सुसूचित भई सचेततापूर्वक खुला दिमागले ‘योग्य र रोजेको’ उम्मेदवारलाई मतदान गर्नका निम्ति निर्णयमा पुग्न प्रदान गरिएको समयका रूपमा मौन अवधिलाई लिइने पूर्वप्रमुख निर्वाचन आयुक्त दिनेशकुमार थपलिया बताउँछन् ।

उम्मेदवार, राजनीतिक दल तथा सम्बन्धित व्यक्तिले मौन अवधिमा विशेष आचारण पालना गर्नुपर्ने निर्वाचन आयोगले जनाएको छ । मौन अवधि सुरु हुनुभन्दा अगाडि मतदान केन्द्रको ३०० मिटर वरिपरी राखिएका आआफ्ना निर्वाचन चिह्न तथा प्रचारप्रसारका सामग्री हटाएको हुनुपर्ने निर्वाचन आचारसंहितामा उल्लेख छ ।

सो अवधिमा एसएमएस, फेसबुक, भाइबर जस्ता विद्युतीय माध्यमद्वारा प्रयोग गरिने सामाजिक सञ्जालमार्फत मत माग्न र निर्वाचन प्रचारप्रसार गर्न पाइने छैन । त्यस्तै उम्मेदवार वा राजनीतिक दलको प्रचारप्रसार हुने गरी कुनै समाचार वा सूचना प्रकाशन वा प्रसारण गर्न पाइँदैन ।

आउँदो बिहीबार हुने निर्वाचनका लागि पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली (प्रत्यक्ष)तर्फ ६१ वटा निर्वाचन चिह्नमा ६५ वटा राजनीतिक दलले प्रतिस्पर्धा गर्दैछन् । प्रत्यक्षतर्फ तीन हजार १७ पुरुष, ३८८ महिला र एक अन्य गरी तीन हजार ४०६ उम्मेदवार चुनावी प्रतिस्पर्धामा छन् ।

त्यस्तै, सामानुपातिक निर्वाचन प्रणालीतर्फ एक हजार ३६३ पुरुष र एक हजार ७७२ महिला गरी तीन हजार १३५ उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा छन् । प्रत्यक्षतर्फ १६५ निर्वाचन क्षेत्र र समानुपातिकतर्फ ११० स्थानका लागि निर्वाचन हुनेछ ।

यसपटकको निर्वाचनमा ९६ लाख ६३ हजार ३५८ पुरुष, ९२ लाख ४० हजचार १३१ महिला र २०० अन्य गरी एक करोड ८९ लाख तीन हजार ६८९ मतदाता छन् । यस्तै एक लाख ८६ हजार १४२ अस्थायी मतदाता कायम भएको आयोगले जनाएको छ ।

निर्वाचनका लागि देशभर १० हजार ९६७ मतदान स्थलमा २३ हजार ११२ मतदान केन्द्र निर्धारण गरिएको छ । १४३ अस्थायी मतदानस्थल तय गरिएको छ । निर्वाचन सुरक्षाका लागि ७९ हजार ७२७ नेपाली सेना, ७५ हजार ७९७ नेपाल प्रहरी, ३४ हजार ५६७ सशस्त्र प्रहरी बल, एक हजार ९२१ राष्ट्रिय अनुसन्धान र एक लाख ४९ हजार ९० निर्वाचन प्रहरी खटिइएका छन् ।

निर्वाचन दुई लाख १५ हजार कर्मचारी खटिँदैछन् । आयोगले प्रत्यक्ष र समानुपातिकतर्फ कूल चार करोड २२ लाख ५१ हजार २०० मतपत्र छपाइ गरिसकेको छ । यसपटकको निर्वाचनमा चार अन्तरराष्ट्रिय र ३९ राष्ट्रिय संस्था निर्वाचन पर्यवेक्षणमा खटिएका छन् ।