मुकेश थापा

मुम्बईको ऐतिहासिक वानखेडे स्टेडियममा आइसीसी टि ट्वान्टी विश्वकप २०२६ को मैदानमा उत्रनु नेपाली क्रिकेटका लागि एउटा अभूतपूर्व अवसर र कठिन अग्निपरीक्षा दुवै हो।

यो मैदानको इतिहास, पिचको प्रकृति र उच्च रन बन्ने तथ्याङ्कलाई हेर्दा यहाँको परिस्थिति (कन्डिसन) नेपालका लागि निकै चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। विशेषगरी नेपाल जस्तो एसोसिएट राष्ट्रका लागि जो इंग्ल्याण्ड, वेस्टइन्डिज, बंगलादेश र इटाली सम्मिलित कठिन समूह ‘सी’ मा रहेको छ । वानखेडेको यात्रा नेपाललाई सहज हुने छैन।

नेपालले फेब्रुअरी ८ मा इंग्ल्याण्डसँग खेल्दै यस यात्राको सुरुवात गर्नेछ। त्यसपछि क्रमशः इटाली, वेस्टइन्डिज र बंगलादेशको सामना गर्नेछ। वानखेडेमा नेपाली टोलीको ध्यान केवल उत्साहमा मात्र सीमित नभई उत्कृष्ट तयारी, मानसिक दृढता, परिस्थितिलाई चाँडै आत्मसात् गर्ने क्षमता र सशक्त रणनीतिमा केन्द्रित हुनुपर्छ।

पिच र मैदानको अवस्था

सीमित ओभरको क्रिकेटमा वानखेडेलाई ब्याटरहरूका लागि ‘ब्याटिङ प्याराडाइज’ मानिन्छ। यहाँको पिचमा प्रयोग गरिएको रातो माटोका कारण बलमा राम्रो बाउन्स, पेस र क्यारी प्राप्त हुन्छ। यस्तो अवस्थामा बल ब्याटमा राम्रोसँग आउने भएकाले ब्याटरहरूले सुरुवाती ओभरदेखि नै आत्मविश्वासका साथ ‘स्ट्रोक प्ले’ गर्न सक्छन्।

तथ्याङ्क अनुसार यहाँ टि ट्वान्टी आईमा औसत स्कोर १ सय ९७ रनको हाराहारीमा छ। यस मैदानमा १८०–१९० रनको स्कोर पनि सुरक्षित मानिदैन। सन् २०१६ को टि ट्वान्टी विश्वकपमा इंग्ल्याण्डले दक्षिण अफ्रिकाले दिएको २ सय ३० रनको विशाल लक्ष्य पछ्याउँदै जित दर्ता गर्नु यसको ज्वलन्त उदाहरण हो। छोटो बाउन्ड्री र तीव्र गतिको आउटफिल्डले गर्दा यहाँ बलरहरूका लागि गल्तीको गुञ्जायस निकै कम रहन्छ।

टस र ‘डिउ फ्याक्टर’को भूमिका

यहाँ दोस्रो ब्याटिङ गर्ने टोलीलाई केही बढी फाइदा हुने देखिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय टि‌ ट्वान्टीमा ५५.५६% खेल लक्ष्य पछ्याउने टोलीले जितेका छन्। विशेषगरी साँझको खेलमा ‘डिउ फ्याक्टर’ (शीत) ले गर्दा दोस्रो इनिङ्समा बलिङ गर्न कठिन हुन्छ।

वानखेडेको ‘स्क्वायर बाउन्ड्री’ ६४ देखि ६८ मिटर र ‘स्ट्रेट बाउन्ड्री’ ६८ देखि ८२ मिटरको दायरामा रहेकाले ‘मिस-टाइमिङ’ भएका सटहरू पनि बाउन्ड्री पार गर्ने सम्भावना रहन्छ। यस्तोमा टसको निर्णय र परिस्थिति अनुसारको तत्काल निर्णय लिन सक्ने क्षमता नै नेपालका लागि निर्णायक हुन सक्छ।

विपक्षी टोली र रणनीतिक खाडल

समूह ‘सी’ मा रहेका विपक्षी टोलीहरू-इंग्ल्याण्ड, वेस्टइन्डिज, बंगलादेश र इटाली नेपालका लागि प्राविधिक र मानसिक दुवै रूपमा फरक तर उत्तिकै कठिन चुनौती हुनेछन्। यो समूहका दुई शक्तिशाली टोलीहरू इंग्ल्याण्ड र वेस्टइन्डिज २-२ पटकका टि ट्वान्टी विश्वकप विजेता हुन्, जसले गर्दा उनीहरूको ‘पावर-हिटिङ’ क्षमता र ठूला मञ्चमा खेल्ने अनुभव नेपालका लागि सबैभन्दा ठूलो बाधा बन्न सक्छ।

विशेषगरी वानखेडे जस्तो छोटो बाउन्ड्री भएको मैदानमा यी टोलीका ब्याटरहरूले देखाउने आक्रामकतालाई रोक्न नेपाली बलरहरूलाई निकै हम्मे-हम्मे पर्न सक्छ। अर्कोतर्फ, बंगलादेशसँग उत्कृष्ट स्पिन आक्रमण र दक्षिण एसियाली उपमहाद्वीपको कन्डिसनमा लामो समयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट खेलेको गहिरो अनुभव छ, जसले गर्दा उनीहरू रणनीतिक रूपमा नेपालभन्दा निकै परिपक्व देखिन्छन्।

इटाली तुलनात्मक रूपमा कम अनुभवी एसोसिएट टोली देखिए तापनि, टि‌ ट्वान्टी जस्तो अनिश्चितताले भरिएको छोटो फर्म्याटमा उसले कुनै पनि समयमा खेलको नतिजा उल्टाउन सक्ने क्षमता राख्दछ।

यी विश्वस्तरीय टोलीहरू र नेपालबीच रहेको प्राविधिक तथा अनुभवको खाडललाई कम गर्न नेपाली टोलीले केवल जोशले मात्र पुग्दैन, बरु ‘नेट रन रेट’ को सूक्ष्म व्यवस्थापन र कडा खेल अनुशासन पालना गर्नु अनिवार्य छ। ठूला टोलीविरुद्धको खेलमा एउटा सानो गल्ती पनि भारी पर्न सक्ने भएकाले, फिल्डिङमा चुस्तता र दबाबको समयमा पनि शान्त रहेर रणनीति कार्यान्वयन गर्ने क्षमता नै नेपालको मुख्य हतियार हुनुपर्छ ।

नेपाली टोलीका लागि आगामी विश्वकपमा विगतका गल्तीहरू नदोहोर्‍याउनु नै सफलताको आधार हुनेछ। विशेषगरी टि‌ ट्वान्टी विश्वकप २०२४ र हालैका खेलहरूलाई विश्लेषण गर्दा ब्याटिङमा स्थिरताको अभाव र अन्तिम ओभरहरूको बलिङ नेपालको मुख्य कमजोरीका रूपमा देखिएका छन्। दक्षिण अफ्रिका र बंगलादेश जस्ता टेस्ट राष्ट्रहरूविरुद्ध जितको नजिक पुगेर पनि दबाबको क्षणमा ‘स्ट्राइक रोटेट’ गर्न नसक्नु र खराब ‘सट सेलेक्सन’का कारण विकेट गुमाउनु नेपालका लागि घातक सावित भएको थियो।

पावरप्लेमा आक्रामक सुरुवातको प्रयासमा चाँडै विकेट फाल्ने र मध्यक्रमका ब्याटरहरूले ठूला सट खेल्न खोज्दा बाउन्ड्रीमा क्याच आउट हुने प्रवृत्तिलाई सच्याउनु अनिवार्य छ। यसका साथै, बलिङतर्फ राम्रो सुरुवात गरे पनि अन्तिम ५ ओभरमा अत्यधिक रन खर्चिने कमजोरीले विपक्षीलाई ठूलो योगफल बनाउन वा लक्ष्य पछ्याउन सहज बनाउँदै आएको छ।

ठूला मैदानमा बाउन्ड्रीको दूरीलाई सही रूपमा आँकलन गर्न नसक्दा ब्याटरहरू आउट हुनु र फिल्डिङमा महत्त्वपूर्ण क्याचहरू छोड्नु जस्ता गल्तीहरूले खेलको नतिजा नै उल्ट्याउने गरेका छन् । तसर्थ, २०२६ को विश्वकपमा नेपालले जित निकाल्नका लागि दबाबपूर्ण परिस्थितिमा मानसिक सन्तुलन, सटिक योर्कर र भेरिएसनसहितको डेथ बलिङ, र पिचको अवस्था अनुसार परिपक्व ब्याटिङ रणनीतिलाई आत्मसात् गर्नुपर्छ ।

मैदानमा देखिने एकजुट प्रदर्शन र प्रत्येक खेलाडीले आफ्नो भूमिकालाई जिम्मेवारीपूर्वक निभाउन सके मात्र नेपालले यी दिग्गज टोलीहरूसँग कडा प्रतिस्पर्धा गर्न र सम्भावित ‘अपसेट’ सिर्जना गर्न सक्नेछ।

मनोवैज्ञानिक पक्ष र दर्शकको समर्थन

भारतको विशाल रंगशाला र क्रिकेटप्रतिको त्यहाँको चरम क्रेजका बीच खेल्नु कुनै पनि टोलीका लागि मनोवैज्ञानिक रूपमा चुनौतीपूर्ण हुन्छ। मिडियाको निरन्तर निगरानी र विश्वस्तरीय प्रतिद्वन्द्वीहरूको उपस्थितिले खेलाडीहरूमाथि एक किसिमको दबाब सिर्जना गर्नु स्वाभाविक हो।

तर, नेपालका लागि भने यो दबाब समस्या नभएर एउटा ठूलो शक्तिको रूपमा परिणत हुने देखिन्छ। मुम्बईमा स्थायी रूपमा बसोबास गर्ने करिब ३ लाखभन्दा बढी नेपाली र नेपालबाटै हवाई तथा सडक मार्ग हुँदै मुम्बई पुग्ने हजारौँ क्रिकेट प्रेमीहरूको बाक्लो उपस्थितिले वानखेडे स्टेडियम रातो र नीलो रंगमा रंगिने निश्चित छ।

आफ्ना समर्थकहरूको यो विशाल साथले गर्दा नेपाली खेलाडीहरूले विदेशी भूमिमा पनि ‘होम ग्राउन्ड’कै महसुस गर्नेछन्, जसले उनीहरूलाई प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि थप ऊर्जा, साहस र उच्च मनोबलका साथ प्रदर्शन गर्न प्रेरित गर्नेछ ।

जितका लागि आवश्यक रणनीतिक योजना

वानखेडे जस्तो उच्च स्कोर बन्ने मैदानमा जित हासिल गर्न नेपालले विशेष रणनीतिक स्पष्टताका साथ मैदानमा उत्रिनुपर्ने हुन्छ। ब्याटिङतर्फ, पहिलो बलदेखि नै आक्रामक शैली अपनाउनुको विकल्प छैन; यदि नेपालले पहिले ब्याटिङ गरेमा विपक्षीलाई रोक्न कम्तीमा १ सय ८० रन भन्दा माथिको योगफल खडा गर्नु अनिवार्य छ।

यसका लागि प्रारम्भिक जोडी कुशल भुर्तेल र आसिफ शेखले पावरप्लेको भरपूर फाइदा उठाउँदै टोलीलाई बलियो जग बसाल्नुपर्छ। इनिङ्सको बीचका ओभरहरूमा रनको गतिलाई कायमै राख्न कप्तान रोहित पौडेल र कुशल मल्लको भूमिका निर्णायक हुनेछ भने अन्तिम ओभरहरूमा दीपेन्द्र सिंह ऐरी र गुलशन झाको ‘फिनिसिङ’ क्षमताले स्कोरलाई मजबुत बनाउनुपर्नेछ।

बलिङतर्फ पनि नेपालले रक्षात्मक रणनीति त्यागेर आक्रामक रूपमा विकेट लिने सोच राख्नुपर्छ। वानखेडेको पिच ब्याटिङमैत्री हुने भएकाले स्पिनरहरूले रन रोक्ने मात्र नभई विपक्षी ब्याटरलाई गल्ती गर्न बाध्य पार्ने गरी बलिङ गर्नुपर्छ। त्यस्तै, तीव्र गतिका बलरहरूका लागि यहाँको बाउन्ड्री छोटो हुनु चुनौतीको विषय हो।

त्यसैले सोमपाल कामी लगायतका पेसरहरूले गतिको पछाडि मात्र नदौडी ‘स्लोअर बल’, ‘अफ-कटर्स’ र अन्तिम ओभरहरूमा सटिक ‘योर्कर’ जस्ता विविधता प्रयोग गर्नु निकै महत्त्वपूर्ण हुनेछ। यी सबै पक्षहरूको सफल कार्यान्वयनले नै नेपाललाई वानखेडेको मैदानमा प्रतिस्पर्धी र सफल बनाउन सक्छ।

नेपालका लागि एउटा ठूलो प्राविधिक फाइदा भनेको समूह चरणका सबै खेल एउटै मैदान वानखेडे मा हुनु हो। यसले गर्दा टोलीलाई यहाँको पिच र कन्डिसनमा आफूलाई पूर्ण रूपमा ढाल्न र सोही अनुसारको रणनीति बनाउन सहज हुनेछ। वानखेडेमा नेपालको यात्रा केवल प्रतिभाको प्रदर्शन मात्र नभई यो मानसिक दृढता र रणनीतिक स्पष्टताको कडा परीक्षा पनि हो।

अहिलेको अवस्थामा नेपालका लागि केवल ‘प्रतिस्पर्धी’ खेल पस्कनु मात्र पर्याप्त छैन। नेपाली क्रिकेटको विकासलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउन र विश्व क्रिकेटमा आफ्नो बलियो उपस्थिति प्रमाणित गर्न अब टेस्ट राष्ट्रहरूविरुद्ध जित निकाल्नु अपरिहार्य भइसकेको छ। यदि नेपालले निडर भएर आफ्नो स्वाभाविक र आक्रामक खेल पस्कन सकेमा, यसले विश्व क्रिकेटका दिग्गज टोलीहरूलाई स्तब्ध पार्ने मात्र होइन, नेपालमा क्रिकेटको पूर्वाधार र व्यावसायिक विकासको गतिलाई समेत तीव्र रूपमा अघि बढाउनेछ।

तसर्थ, वानखेडेको यो मैदान नेपालका लागि केवल विश्वकप खेल्ने प्लेटफर्म पाएकोमा रमाउने ठाउँ मात्र होइन, बरु टेस्ट राष्ट्रहरूलाई पराजित गर्दै नेपाली क्रिकेटको विकासलाई नयाँ गति दिने र ऐतिहासिक फड्को मार्ने एउटा सुनौलो अवसर पनि हो ।

The post वानखेडेको ‘ब्याटिङ प्याराडाइज’ मा नेपालको अग्निपरीक्षा first appeared on हाम्रो खेलकुद.