काठमाडौं । हिमाल, साहसिक खेल, जैविक विविधता र सांस्कृतिक सम्पदाले भरिएको नेपाल विश्व पर्यटन नक्सामा ‘एड्भेन्चर डेस्टिनेसन’का रूपमा चिनिन्छ। तर, विश्वभर यात्राको नेतृत्व गरिरहेको जेनजी (Gen Z) पुस्ताको रोजाइमा नेपाल अझै पर्न सकेको छैन। सामाजिक सञ्जालमा घुम्ने, अनुभव बटुल्ने र नयाँपन खोज्ने यो पुस्ता विश्व पर्यटनको सबैभन्दा गतिशील समूह बनिरहेको बेला नेपाल भने परम्परागत पर्यटकमै सीमित देखिन्छ।

नेपाल आउने विदेशी पर्यटकमध्ये अधिकांश ३१ देखि ४५ वर्ष उमेर समूहका छन्। दशकौँदेखि दोहोरिँदै आएको यो तथ्यांकले के देखाउँछ भने—सम्भावना हुँदाहुँदै पनि नेपालले साहसिक र अनुभवमुखी यात्रा चाहने युवापुस्ताको मन जित्न सकेको छैन। जेनजीका लागि यात्रा केवल गन्तव्य होइन, कथा, अनुभूति र डिजिटल पहिचान हो। यही बिन्दुमा नेपाल कमजोर देखिएको छ।

हवाई पहुँच: जेनजी यात्राको पहिलो बाधा

हाल तीन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट १५ देशका २८ गन्तव्यमा मात्र सिधा उडान छन्। अमेरिका र युरोपजस्ता प्रमुख बजारबाट सिधा उडान नहुनु, ट्रान्जिटको झन्झट र उच्च खर्च—यी सबै जेनजी यात्रुका लागि ठूलो नकारात्मक संकेत हुन्। सीमित बजेटमा बढी देश घुम्न चाहने यो पुस्ता त्यसैले अन्य सजिलो र सस्तो गन्तव्य रोज्न बाध्य हुन्छ।

साहसिक मुलुक, तर फरक उद्देश्य

नेपालमा पर्वतारोहण, पदयात्रा, प्याराग्लाइडिङ, र्‍याफ्टिङजस्ता गतिविधिको चर्चा धेरै छ। तर, व्यवहारमा यहाँ आउने पर्यटकको मुख्य उद्देश्य साहसिकभन्दा पनि धार्मिक भ्रमण, विश्राम र लक्जरी अनुभवमा केन्द्रित देखिन्छ।

भारत र चीनबाट आउने धेरै पर्यटक परिवारसहित पाँचतारे होटलमै सीमित हुन्छन्। काठमाडौं–पोखरा–चितवनको ‘गोल्डेन ट्र्याङ्गल’ बाहिर उनीहरू कमै पुग्छन्। यसले साहसिक पर्यटनको वास्तविक सम्भावना ग्रामीण भेगमै थन्किएको संकेत गर्छ।

महँगो उडान र कमजोर राष्ट्रिय ध्वजाबाहक

नेपाल महँगो गन्तव्य बन्नुको अर्को कारण अस्थिर र उच्च हवाई भाडा हो। पर्यटक मौसममा भाडा अस्वाभाविक रूपमा बढ्छ। सीमित जहाज र सिट क्षमताका कारण राष्ट्रिय ध्वजाबाहकले बजार सन्तुलन गर्न नसक्दा विदेशी वायुसेवाले मूल्य निर्धारणमा दबदबा जमाएका छन्।

त्यसमाथि महँगो हवाई इन्धन, त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको चाप र होल्ड समयले पर्यटन लागत अझै बढाइरहेको छ।

न ‘मास’, न ‘क्वालिटी’

पर्यटन व्यवसायी यम खड्काका अनुसार नेपाल न त थाइल्यान्डजस्तो ‘मास टुरिज्म’मा सफल देखिन्छ, न भुटानजस्तो ‘क्वालिटी टुरिज्म’मा। जेनजी लक्षित डिजिटल प्रचार, सामाजिक सञ्जाल अभियान र किफायती साहसिक प्याकेजको अभावले नेपाल दुवै मोडेलबीच अलमलिएको छ।

लगानी पाँचतारे होटल र सहरमै केन्द्रित हुँदा पर्यटनको लाभ ग्रामीण अर्थतन्त्रसम्म पुग्न सकेको छैन। जबकि जेनजी पुस्ता सहरभन्दा बाहिर, स्थानीय अनुभव र फरक कथाको खोजीमा हुन्छ।

जेनजीलाई नसमेट्दा बढ्दो पर्यटन घाटा

नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ—विदेश घुम्न जाने नेपालीले गर्ने खर्च, नेपाल आउने विदेशी पर्यटकको खर्चभन्दा बढी छ। यसले पर्यटन क्षेत्र अर्थतन्त्रका लागि अझै बलियो आधार बन्न नसकेको संकेत गर्छ।

विशेषज्ञहरू भन्छन्—जेनजीलाई केन्द्रमा राखेर हवाई पहुँच विस्तार, डिजिटल प्रवर्द्धन, सस्तो साहसिक प्याकेज र नयाँ गन्तव्य विकास गर्न सके मात्र नेपालले पर्यटनबाट दीर्घकालीन लाभ लिन सक्छ। नत्र, ‘एड्भेन्चर डेस्टिनेसन’को पहिचान पोस्टर र भाषणमै सीमित हुने खतरा बढ्दै जानेछ।