काठमाडौं । सन् २०२४ मा प्रसिद्ध पप स्टार टेलर स्विफ्टको ‘द एराज’ टुरको अन्तिम चरण क्यानडामा थियो। यो संगीत उद्योगको अहिलेसम्मको सबैभन्दा धेरै कमाउने संगीत टुर थियो। यो मेगा टुर दुई वर्षसम्म चलेको थियो। जसमा ५ महादेशका देशहरुमा १४९ लाइभ कन्सर्ट समावेश थिए।

यो टुरले २ अर्ब डलरभन्दा बढी कमाएको थियो। अघिल्ला मेगा टुरहरुले त्यो रकमको आधा पनि पुर्याउन सकेनन्।
टेलर स्विफ्टले संगीत उद्योगमा नयाँ रेकर्ड कायम गरिन्। नौ महिनापछि पप ब्यान्ड कोल्डप्लेले आफ्नो ‘म्युजिक अफ द स्फेयर्स’ विश्व भ्रमणको अर्को चरण पूरा गर्यो। कोल्डप्लेको मेगा टुरले अहिलेसम्म १.५ अर्ब डलरभन्दा बढी कमाएको छ। प्रश्न यो छ कि संगीतको मेगा टुरहरु कसरी यति ठूलो नाफाको स्रोत बन्यो ?

ठूलो फ्यान बेस

संगीत ब्यान्डहरुले कसरी आफ्नो फ्यान बेस बढाउँछन् र आफ्नो फ्यान फलोइङ बढाउँछन् भनेर बुझ्न, दक्षिण कोरियाली संगीत विधा, के–पपका कलाकारहरुको प्रयास बुझ्नु महत्वपूर्ण छ। के–पप कोरियाली र धेरै पश्चिमी संगीत शैलीहरुको मिश्रण हो। तिनीहरुको धुन र शब्दहरुमा ऊर्जावान र जीवन्त बिटहरु छन्। जटिल र आकर्षक नृत्य चालहरु सामान्य छन्।

यसबाहेक के–पप ब्यान्डहरुले आफ्ना प्रशंसकहरुसँग सम्पर्क गर्न सामाजिक सञ्जाल र प्रविधिको व्यापक प्रयोग गर्छन्। उनीहरुको सफलता बुझ्नका लागि हामीले सियोलमा रहेको म्युजिक डिस्ट्रिब्युसन रुट नोट्सका एशिया प्रमुख केभिन किमसँग कुरा गर्यौं। उनी भन्छन्, ‘पश्चिमी कलाकारहरु र कोरियाली कलाकारहरुबीचको प्रमुख भिन्नता भनेको कोरियाली के–पप कलाकारहरु सधैँ अनलाइन हुन्छन्। तिनीहरुको युट्युबमा बलियो उपस्थिति छ। धेरै कलाकारहरुले ‘बबल’ एपमा आफ्ना प्रशंसकसँग सिधै कुराकानी पनि गर्छन्।’

बबल एक दक्षिण कोरियाली सामाजिक सञ्जाल एप हो। जसले प्रशंसकहरुलाई आफ्ना संगीत ताराहरुबाट प्रत्यक्ष सन्देशहरु प्राप्त गर्न अनुमति दिन्छ। यसले यी ब्यान्डहरुको मेगा कन्सर्टहरुको सफलतामा प्रमुख भूमिका खेलेको छ।

केभिन किम भन्छन्, ‘यस एपमार्फत के–पप ब्यान्डहरुले उनीहरुका सबैभन्दा धेरै प्रशंसकहरु भएका क्षेत्रहरु जान्दछन् र त्यसका आधारमा तिनीहरुले आफ्नो कन्सर्ट भ्रमणको योजना बनाउँछन् र आफ्ना कार्यक्रमहरुको घोषणा गर्छन्।’

धेरै के–पप ब्यान्डका फ्यानहरुले तिनीहरुलाई यति धेरै माया गर्छन् कि तिनीहरु कुनै विशेष ब्यान्डको कन्सर्ट हेर्न टाढाका सहरहरु र अन्य देशहरुमा पनि यात्रा गर्छन्। तिनीहरुका फ्यानहरु नाच्दै र गाउँदै कार्यक्रम स्थलमा पुग्छन्। जसले गर्दा यी ब्यान्डहरुलाई ठूलो प्रचार हुन्छ। कहिलेकाहीँ यी फ्यानहरुले हल्का स्टिक ल्याउँछन्। जसको रङले तिनीहरुको क्षेत्रलाई संकेत गर्छ।

यो लाइट स्टिकमा रहेको बत्ती कन्सर्ट आयोजकहरुद्वारा नियन्त्रित हुन्छ। जसले गर्दा यसले संगीतसँग रङहरु परिवर्तन गर्छ वा फ्ल्यास गर्छ। यसले कन्सर्टको जीवन्त वातावरणमा थप्छ।

केभिन किमका अनुसार यी लाइट स्टिकहरु धेरै एड्भान्स प्रविधिबाट बनाइएका छन्। तिनीहरुको रङ र प्रकाश संगीतको उतारचढाव अनुसार परिवर्तन हुन्छ। कहिलेकाहीँ लाइट स्टिकले कन्सर्ट हलको दायाँ छेउमा र कहिलेकाहीँ बायाँ छेउमा उज्यालो पार्छ। यसले दर्शक र श्रोताका लागि कन्सर्टको अनुभवलाई धेरै गतिशील बनाउँछ। उनीहरुलाई लाग्छ कि तिनीहरु संगीतको हिस्सा हुन्।

लाइट स्टिकहरुमात्र नभएर कोरियाली के–पप ब्यान्डहरुले आफ्ना फ्यानहरुलाई ब्यान्डसँग सम्बन्धित विभिन्न सामानहरु पनि बेच्छन्। केभिन किमले भने, ‘कोरियाली ब्यान्डहरुले विभिन्न प्रकारका वस्तुहरु बेच्छन्, जसमा उनीहरुको ब्यान्ड वा यसका ताराहरु प्रस्तुत गर्ने पोस्टर, टी–सर्ट र किचेनहरु समावेश छन्। प्रत्येक कन्सर्टका लागि नयाँ इमेजहरु भएका टी–सर्ट र किचेनहरु जारी गरिन्छ। उनीहरुका प्रशंसकहरुले उत्सुकतापूर्वक यी वस्तुहरु किन्छन् र संकलन गर्छन्।’

यी सबै रणनीतिले कन्सर्ट भ्रमणहरुलाई पहिलेभन्दा बढी लाभदायक बनाएका छन्। तर, प्रश्न उठ्छ कि तिनीहरु कसरी यति सफल भए ? र संगीत एल्बम वा सीडीहरु बेचेर पैसा कमाउने पुरानो तरिकाहरुको के भयो ?

डिजिटल परिवर्तन

अमेरिकाको मियामी विश्वविद्यालयको फ्रस्ट स्कुल अफ म्युजिककी प्राध्यापक सेरोना एल्टन भन्छिन्, ‘पप संगीत ब्यान्डहरुले आफ्ना नयाँ एल्बम र सीडीहरुको प्रचार गर्न कन्सर्ट भ्रमणहरु प्रयोग गर्थे। ता कि उनीहरुका प्रशंसकहरुले तिनीहरुलाई किन्न सकून्। तर, अब यी संगीत ब्यान्डहरुले कन्सर्ट भ्रमणहरुबाट प्रत्यक्ष नाफा कमाइरहेका छन्।’

एल्टनका अनुसार यसको प्रमुख कारण विगत २० वर्षमा डिजिटल प्रविधिमा आएको परिवर्तन हो। पहिले मानिसहरु कलाकारको एल्बम किन्न संगीत पसलहरुमा जान्थे तर अब तिनीहरुले आफ्ना गीतहरु अनलाइन प्रायः अवैध रुपमा निःशुल्क सजिलै डाउनलोड गर्न सक्छन्।

एल्टनले भनिन्, ‘पहिले युवाहरुले धेरैजसो संगीत रेकर्ड र सीडीहरु किन्थे। अब तिनीहरु इन्टरनेटबाट अवैध रुपमा संगीत डाउनलोड गरिरहेका छन्। यसले संगीत उद्योगको गतिशीलता परिवर्तन गरेको छ।’

उनी थप्छिन्, ‘जब कलाकारहरुले आफ्नो रेकर्ड बिक्री बिस्तारै घट्दै गएको देखे, तिनीहरुले कन्सर्ट टुरहरुमार्फत आफ्नो संगीत मुद्रीकरण गर्ने छनौट गरे। कन्सर्ट टुरहरुले पप कलाकारहरुको संगीत अनलाइन स्ट्रिमिङ बढाउँछन् र मानिसहरुले कन्सर्टको घोषणा हुनेबित्तिकै अनलाइन आफ्नो एल्बमहरु किन्न थाल्छन्। यद्यपि, यसले महत्वपूर्ण आम्दानी उत्पन्न गर्दैन।’

त्यसकारण कलाकारहरुले आफ्नो कन्सर्टलाई भव्य उत्कृष्ट कृति बनाउनु महत्वपूर्ण छ। जसले चर्चा उत्पन्न गर्छ र ठूलो संख्यामा टिकट खरिददारहरुलाई आकर्षित गर्छ। यी कन्सर्टहरुलाई भव्य स्तरमा आयोजना गर्न ठूलो लगानी आवश्यक छ। –बीबीसीबाट भावानुवादित