पोखरा । पोखरालाई विश्वले ताल, हिमाल र साहसिक पर्यटनका शहरका रूपमा चिन्छ। तर यही शहरको मुटु नजिकै, सेती नदीको गहिरो खोँचमाथि अवस्थित ढुङ्गेसाँघु भने इतिहास, धर्म र लोकसंस्कृतिको जीवित संग्रहालयका रूपमा विस्तारै नयाँ पर्यटकीय पहिचान बनाउँदै छ। हरेक वर्ष माघ १ गते लाग्ने ढुङ्गेसाँघु–माघेसङ्क्रान्ति मेला अब केवल स्थानीय उत्सव होइन, आन्तरिक पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने सांस्कृतिक पर्यटनको केन्द्र बन्दै गएको छ।

प्राकृतिक रूपमा एउटै विशाल शिलाले बनेको यो ढुङ्गेसाँघु मानवीय हस्तक्षेपबिनै निर्माण भएको दुर्लभ ‘नेचुरल ब्रिज’ हो। आधुनिक पुलहरू बन्नुअघि यही साँघु कास्कीका दक्षिणी भेग, निर्मलपोखरी र भरतपोखरीका बासिन्दाका लागि पोखरा बजार प्रवेश गर्ने मुख्य नाका थियो। आज यही ऐतिहासिक बाटोले पर्यटकलाई पोखराको आदिम सभ्यतासँग साक्षात्कार गराइरहेको छ।

धार्मिक पर्यटनको केन्द्र

माघेसङ्क्रान्तिका दिन सूर्य उत्तरायण प्रवेशसँगै यहाँ धार्मिक पर्यटकको ठूलो घुइँचो लाग्छ। सेती नदीमा मकर स्नान गरी पुण्य आर्जन गर्ने विश्वासका कारण हजारौँ श्रद्धालु ढुङ्गेसाँघु पुग्छन्। मेलासँगै भजन–कीर्तन, पूजाआजा र सांस्कृतिक कार्यक्रमले क्षेत्रलाई जीवन्त बनाउँछ।

धार्मिक कथनअनुसार त्रेता युगमा भगवान राम र माता सीता वनवासका क्रममा यही बाटो हिँडेको र सीताले सेती तर्न यही ढुङ्गाको प्रयोग गरेको जनश्रुति छ। ‘सीतापाइला’ नामले चिनिने यस क्षेत्र, वर–पीपलको एउटै जराबाट उम्रिएको चौतारी, हरिहर मन्दिर, १०८ शिवलिङ्ग, १०८ गौमुखी धारा र हरिहर कुण्डले धार्मिक पर्यटनको आकर्षण बढाएका छन्।

संस्कृति, बजार र यात्राको संगम

पहिला तीन दिनसम्म चल्ने मेला अहिले एक दिनमै सीमित भए पनि यसको चहलपहल घटेको छैन। मेला अवधिमा ढुङ्गेसाँघु खुला बजारमा परिणत हुन्छ, जहाँ परम्परागत फलामे औजार, डोको–डालो, नाम्लो, कृषि उपज, तरुल, सखरखण्ड, घ्यू र चाकु बिक्री हुन्छ। बागलुङ, पर्वत, स्याङ्जा, म्याग्दी, धादिङलगायत जिल्लाबाट आएका शिल्पकारले बनाएका हस्तनिर्मित औजार आज पनि पर्यटक र किसानबीच लोकप्रिय छन्।

यही बजार संस्कृतिले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई पोखराको सहरी बजारसँग जोड्दै आएको छ, जसले ढुङ्गेसाँघुलाई ‘आर्थिक सेतु’को रूपमा पनि उभ्याएको छ।

पोखराको नयाँ पर्यटन कथा

पोखरा महानगरपालिका–१७ की अध्यक्ष राधिका शाहीका अनुसार ढुङ्गेसाँघु मेला धार्मिक आस्थासँगै पोखराको पहिचान बन्दै गएको छ। “चट्टानी बनावट, सेतीको सुसेली र ऐतिहासिक सम्पदाले यो क्षेत्रलाई अद्वितीय पर्यटकीय गन्तव्य बनाएको छ,” उनी भन्छिन्, “यसको व्यवस्थित प्रचारप्रसार हुन सके पोखराको पर्यटन थप विविध हुनेछ।”

प्रकृति र संस्कृतिको अनुपम संगम बोकेको ढुङ्गेसाँघु आज एक जीवित सम्पदा हो—जहाँ इतिहास पढ्न होइन, हिँडेर अनुभूति गर्न सकिन्छ। माघेसङ्क्रान्ति मेला त्यस अनुभूतिलाई उत्सवमा रूपान्तरण गर्ने अवसर बनेको छ, जसले पोखराको पर्यटन कथामा नयाँ अध्याय थप्दै छ।